رسانه معلم #در سال گذشت رحلت علامه پارسایی و قرآنی وعرفانی در عرصه اجتماعی آیت الله طباطبایی برآن شدیم از منظر اعتباریات علامه وتربیت از زاویه دید پژوهشگر برجسته دکتر جمیله علم الهدی تاملی بنماییم تا شاید فرهیختگان علمی و تقوایی در ساخت تربیت کشور سهم شایسته را داشته باشند پژوهش با تکیه بر نظریه اعتباریات علامه طباطبایی نشان می‌دهد تربیت یک اعتبار اجتماعی است که تنها در بستر رابطه انسانی معنا می‌یابد و زمانی معتبر است که دوسویه تدریجی غایتمند و رحمت محور باشد و به تحقق کمال متربی بینجامد

مسئله و ضرورت

کثرت معانی تربیت در فرهنگ‌ها و دوران‌های مختلف دستیابی به یک تعریف مشترک را دشوار کرده است نویسندگان با بهره‌گیری از دستگاه نظری اعتباریات می‌کوشند صورت‌بندی‌ای ارائه دهند که هم تنوع فرهنگی را توضیح دهد و هم معیار سنجش درستی یا لغویت تربیت را روشن کند

چارچوب نظری

در نظریه اعتباریات مفاهیم اجتماعی محصول نیاز و اراده انسان‌اند اما بر حقایق تکوینی تکیه دارند پژوهش حاضر با پیوند میان حقیقت و اعتبار نشان می‌دهد که ذهن انسان بدون استعانت از واقعیت‌های بیرونی قادر به ساختن اعتبارها نیست و بنابراین تربیت نیز بر نمونه‌های تکوینی در جهان استوار می‌شود

تعریف تربیت در این رویکرد

تربیت به عنوان اعتبار پس از اجتماع به فرایندی گفته می‌شود که میان دو یا چند انسانِ مختار جریان دارد و با مشاهده هم‌زمان ضعف‌ها و استعدادها و با انگیزه محبت و رحمت برای تضمین بقا و رشد نوع انسانی اعتبار می‌شود در این معنا صرف داشتن عنوان معلم یا دانش‌آموز یا اتکا به آیین‌نامه‌ها تربیت پدید نمی‌آورد مگر آنکه اثر عینی آن به سوی کمال انسانی جهت‌گیری کند

ارکان و سازوکار اعتبار تربیت

پژوهش برای سنجش درستی تربیت چهار رکن را متمایز می‌کند محل اعتبار یعنی کنشگران واقعی مانند مربی و متربی مبدأ اعتبار یعنی الگوهای تکوینی چون نسبت مادر و جنین یا نسبت نفس و بدن وجه اعتبار یعنی غایت و مصلحت مقصود مانند رفع نقص و تحقق کمال و اثر اعتبار یعنی نتیجه عینی در بیرون به صورت تغییر موقعیت از وضع موجود به وضع مطلوب بر پایه این ارکان می‌توان میان تربیت پوچ یا خطا و تربیت هادی تمایز گذاشت

شاخص‌های تربیت معتبر

تربیت معتبر بر رابطه دوسویه استوار است تدریجی و فرایندی است غایت‌مند است و با مودت و رحمت آغاز می‌شود و باید به رشد حقیقی فرد و جامعه منتهی شود اگر اثر بیرونی با غایت ادعایی هماهنگ نباشد تربیت یا لغو و لعب خواهد بود یا حتی گمراه‌کننده و از مسیر کمال انسانی دور می‌افتد

پیام کاربردی برای مدرسه و سیاست‌گذاری

مدارس و سیاست‌گذاران باید تمرکز را از شکل‌ها و عناوین به رابطه و اثر واقعی منتقل کنند برنامه‌ریزی تربیتی زمانی معتبر است که هم وجه اعتبار یعنی غایت تربیتی و هم اثر اعتبار یعنی خروجی قابل مشاهده بر رشد دانش‌آموز پیوسته رصد و اصلاح شود همچنین تفکیک آموزش صرف از تربیت ضروری است زیرا هر آموزش زمانی تربیت است که به تحقق کمال انسانی پیوند بخورد

جمع‌بندی

این خوانش از نظریه اعتباریات امکان می‌دهد هم تنوع تاریخی و فرهنگی معنای تربیت فهم شود و هم معیاری برای تمییز تربیت معتبر در اختیار عملگران قرار گیرد نتیجه نهایی آن است که تربیت در اصل یک اعتبار اجتماعی ریشه‌دار در حقیقت تکوینی است که با محبت و شناخت دقیق غایت به شکلی دوسویه و تدریجی به ثمر می‌رسد

اطلاعات مقاله

نویسندگان داود حسین‌پورصباغ جمیله علم‌الهدی حسین سوزنچی
منبع پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت سال ۱۳۹۹ دوره ده شماره دو صفحات ۱۱۸ تا ۱۳۹ doi 10.22067/fedu.2021.31395.0