پایگاه خبری تحلیلی رسانه معلم رسانه فرهنگیان ایران
مقدمه
در ماههای اخیر، دولت فرانسه و نهادهای آموزشی این کشور، بهویژه دانشگاهها و مدارس، رویکرد سختگیرانهتری در اجرای قوانین مربوط به سکولاریسم (Laïcité) اتخاذ کردهاند. این اقدامات، بهویژه در مورد رفتارهای مذهبی مسلمانان، بازتابهای گستردهای در رسانهها و میان گروههای دینی و مدنی داشته است.
حادثه دانشگاه سوربن پاریس نورد (فوریه ۲۰۲۳)
در ۲۳ فوریه ۲۰۲۳، «کریستوف فوکره» رئیس دانشگاه سوربن پاریس نورد،
ایمیلی برای دانشجویان و کارکنان ارسال کرد که در آن یادآور شد:
«بر اساس اصول لائیسیته، نماز خواندن در هر فضای دانشگاهی، از جمله راهروها و محوطه، ممنوع است و در صورت مشاهده، تذکر رسمی داده خواهد شد.»
این تصمیم پس از گزارشهایی از اقامه نماز توسط دانشجویان در راهروها اتخاذ شد.
رسانههای فرانسوی از جمله Valeurs Actuelles و Marianne،
این نامه را نشانهای از افزایش حساسیت دانشگاهها نسبت به نشانههای مذهبی دانستند.
ممنوعیت نمادهای دینی در مدارس (قانون ۲۰۰۴)
پیش از این نیز، در سال ۲۰۰۴ فرانسه قانونی تصویب کرد که
پوشیدن یا نمایش هرگونه نماد مذهبی آشکار در مدارس دولتی را ممنوع میکرد.
این قانون شامل موارد زیر است:
- حجاب یا عبا برای دانشآموزان مسلمان،
- صلیبهای بزرگ برای مسیحیان،
- ستاره داوود برای یهودیان.
وزارت آموزش و پرورش فرانسه گزارش داده که تنها در ماه اکتبر ۲۰۲۲،
بیش از ۳۱۳ مورد تخلف از این قانون در مدارس ثبت شده است.
بیشترین موارد مربوط به پوشش عبا (برای دختران) و قمیس (برای پسران) بوده است.
هدف سیاستهای جدید دولت فرانسه
«پاپ اندیای» وزیر آموزش و پرورش فرانسه اعلام کرده است که:
هدف پنجسالهٔ وزارتخانه، آموزش ۳۰۰ هزار معلم در زمینهٔ اصول لائیسیته و بیطرفی دینی در آموزش است.
بر اساس دستورالعمل رسمی:
- معلمان اجازه ندارند هیچ نشانهای از وابستگی دینی داشته باشند.
- از طرح هرگونه پرسش دربارهٔ اعتقادات دانشآموزان منع شدهاند.
- هدف، حفظ بیطرفی مدرسه بهعنوان نهاد مشترک همهٔ شهروندان است.
منبع آموزشی رسمی Le P’tit Libé نیز لائیسیته را برای کودکان چنین توضیح میدهد:
«در مدرسه، همه برابرند و هیچ دینی نباید بر دیگری برتری داشته باشد.»
واکنشهای مذهبی و فرهنگی
در حالی که در فرانسه، دعا در اماکن آموزشی با تذکر روبهرو میشود،
در آمریکا پدیدهای متفاوت در حال رخ دادن است.
در فوریهٔ ۲۰۲۳، در دانشگاه مسیحی آزبری (Asbury University, Kentucky)
جنبش خودجوش دعا و پرستش شکل گرفت که میلیونها بازدید در فضای مجازی داشت
(#AsburyRevival با بیش از ۳۱ میلیون بازدید در تیکتاک).
این بیداری معنوی توجه بسیاری از کاتولیکهای فرانسوی را نیز جلب کرد.
«لورن باتلر»، کاتولیک آمریکایی، در گفتوگو با Aleteia گفت:
«فرانسویها تجربهای متفاوت دارند؛ کشورشان انقلاب و جنگهای مذهبی را پشت سر گذاشته است. اما نسل جوان هنوز به نمایش عمومی ایمان علاقهمند است.»
تحلیل نهایی
| محور | تحلیل |
|---|---|
| ماهیت اقدامات اخیر | اجرای سختگیرانهتر اصل لائیسیته بهویژه در محیطهای آموزشی |
| هدف رسمی دولت | بیطرفی مذهبی و جلوگیری از فشار یا تبلیغ دینی در مدارس |
| پیامد فرهنگی | احساس حذف دینی در میان مسلمانان و نگرانی از «اسلامهراسی ساختاری» |
| واکنش اجتماعی | در جامعهای که نیمی از مردم بیدیناند، سکولاریسم نوعی «هنجار فرهنگی» شده است |
| نکته تطبیقی | در حالی که آمریکا «آزادی دین در عرصه عمومی» را ارزش میداند، فرانسه «آزادی از دین در عرصه عمومی» را ترویج میکند |
جمعبندی نهایی
- سیاست لائیسیته در فرانسه از قرن نوزدهم تاکنون، از آزادی دین به حذف نشانههای دینی از عرصه عمومی تحول یافته است.
- در عمل، لائیسیته در حوزه آموزش گاهی به محدودیت آزادیهای مذهبی منجر میشود.
- با وجود انتقادهای داخلی و بینالمللی، دولت فرانسه آن را پایه وحدت ملی و برابری شهروندی میداند.
- از نگاه جامعهشناسان (مانند ژان بوبرو و فیلیپ پورتیه)،
این سیاست بیانگر هویت سکولار فرانسوی است که برابری را در حذف نمادهای دینی میبیند، نه در همزیستی آنها.
منابع تحلیلی و خبری: