پیوندها درباره سایت ارتباط با ما

یادداشت مهمان/ اقدس باغستانی
تاریخ : جمعه 22 تير 11:09 کد خبر : 8566

نقش سند تحول آموزش و پرورش در تحقق و نهادینه سازی اقتصاد مقاومتی در جامعه

با یک همگرایی و برنامه‌ریزی کلان و یکپارچه جهت عملیاتی کردن سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و اجرای کارآمد آن در کوتاه مدت و بلند مدت می‌توان اقتصاد مقاومتی را به عنوان یک استراتژی کارآمد و کارساز در مقابله با جنگ نرم وجنگ اقتصادی محقق کرد.


اقدس باغستانی كارشناس دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش: در چند سال اخیر با شدت یافتن تحریم‌های یك جانبه علیه جمهوری اسلامی ایران با هدف متوقف كردن برنامه‌های صلح آمیز هسته‌ای، ضربه زدن به رشد و رفاه ملی و اشتغال، واژه اقتصاد مقاومتی را به ادبیات اقتصادی كشور اضافه و به فراخور حال و روز اقتصاد كشورمان مورد بحث قرار گرفته است.

این واژه اولین بار در دیدار كارآفرینان با مقام معظم رهبری در شهریور ماه 89 مطرح گردیده است؛ در همین مدت كوتاه تعاریف متفاوتی از آن ارائه شده كه هر كدام از زاویه‌ای به آن پرداخته‌اند.

نظام جمهوری اسلامی با نگاهی برآمده از تحولات دانشی و بینشی در عرصه اقتصاد به دنبال سامان دادن و خلق فرصت برای توسعه همه جانبه اقتصاد است. دستیابی به اهداف چشم انداز 20 ساله جمهوری اسلامی، سیاست های كلی اقتصاد مقاومتی با رویكرد جهادی، مستلزم تهیه برنامه‌های انعطاف پذیر، پیشرو، فرصت ساز و مولد و در عین حال برون‌گرای درون زاست و مرور سیاست‌های كلی اقتصاد مقاومتی بیانگر آن است كه روح حاكم بر آن، فرهنگی است و بدون تحول فرهنگی و با نگاه صرفاً اقتصادی نباید نسبت به تحقق اهداف سیاست‌های مذكور امید داشت.

تأكید بر «گفتمان‌سازی»، «سبك زندگی و الگوی مصرف اسلامی»، «روحیه مشاركت و كار جمعی»، «خلاقیت و نوآوری» و «كارآفرینی و مهارت» از جمله مواردی هستند كه در این سیاست‌ها صراحتاً به آن‌ها اشاره شده است كه پرورش و نهادینه‌سازی آنها در محدوده وظایف وزارت آموزش و پرورش قرار می‌گیرد (از جمله اشاره بند 21 سیاست‌های اقتصاد مقاومتی).

از این رو توجه به همه عناصر و فرآیندهای ذیل آموزش و پرورش ضروری است. عنایت به تربیت اقتصادی در معنای وسیع آن نیز باید به طور جدی پیگیری گردد البته به نحوی كه با تربیت عمومی همخوان باشد.

برای آنكه معلم و مربی، تعلیم و تربیت را آغاز نمایند در ابتدا باید هدف از تعلیم و تربیت برای آنان مشخص باشد و بدانند كه چگونه زمینه و بستر مناسب تربیت انسان‌ها را فراهم كنند.

براساس ماده 16 نظام‌نامه تدوین نقشه مهندسی فرهنگی، مبانی 5گانه و اصول 18گانه فلسفه آموزش‌ و پرورش در كشور جمهوری اسلامی مشخص و به دنبال آن انواع تربیت، تربیت با توجه به حیثیت و شئون حیات آدمی، اركان تربیت و عوامل سهیم و موثر در فرایند تربیت، مقتضیات تربیت و موانع تربیت و به اتكا همه آنها به سند تحول بنیادین به عنوان سند ملی آموزش‌ و پرورش تدوین و ابلاغ شده است.

در مقدمه سند تحول بنیادین آموزش‌و پرورش آمده است: تحقق ارزش‌ها و آرمان‌های متعالی اسلام مستلزم تلاش همه جانبه در تمام ابعاد فرهنگی، علمی، اجتماعی و اقتصادی است و فرآیند تعلیم و تربیت در تمام ساحت‌ها شامل تعلیم و تربیت اعتقادی، عبادی و اخلاقی، تعلیم و تربیت اجتماعی و سیاسی، تعلیم و تربیت زیستی و بدنی، تعلیم و تربیت زیباشناختی و هنری، تعلیم و تربیت اقتصادی و حرفه‌ای و تعلیم و تربیت علمی و فناورانه منطبق بر نظام و معیار اسلامی محوریت دارد.

در بند 24 بیانه ارزش همین سند، روحیه كارآفرینی، كسب شایستگی‌های عام حرفه‌ای و مهارتی و هنری، زمینه ساز كار مولد آورده شده است و در بند 26 آن نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی به عنوان عامل اثرگذار اجتماعی و مولد نیروی انسانی و سرمایه فرهنگی و معنوی برای رشد و تعالی همه جانبه و پایدار و اعتلای فرهنگ عمومی مبتنی بر نظام معیار اسلامی و در هدف‌های كلان به تربیت انسانی با ویژگی‌هایی از جمله خلاق، كارآفرین، معتقد و ماهر و در هدف‌های عملیاتی به پرورش‌یافتگانی با درك مفاهیم اقتصادی در چارچوب نظام معیار اسلامی از طریق كار و تلاش و روحیه انقلابی و جهادی، كارآفرینی، قناعت و انضباط مالی، مصرف بهینه و دوری از اسراف و تبذیر و با رعایت وجدان، عدالت و انصاف با دیگران در فعالیت‌های اقتصادی در مقیاس خانوادگی، ملی و جهانی اشاره دارد.

در یك بررسی اجمالی مشخص می‌گردد سند تحول با عنایت به كاركردهای نظام تعلیم و تربیت در بخش تربیت و فرهنگ به تمام عوامل موثر بر اقتصاد مقاومتی از جمله نوآوری و شكوفایی، اصلاح الگوی مصرف، كار جهادگونه، حمایت از تولید داخلی و حمایت از عوامل آن و در یك كلام بر منظومه اقتصادی كه مقام معظم رهبری ترسیم نموده‌اند، انطباق دارد.

اما چگونه می‌توان بر اساس نگاه مقام معظم رهبری، اقتصاد مقاومتی را در آموزش‌ و پرورش عملیاتی كرد؟ این موضوع از دو جنبه قابل بحث است یكی فشارهای خارجی كه عمدتاً تحریم و جنگ نرم عامل اصلی آن در شرایط فعلی است و جنبه دیگر فشارهای داخلی است كه جنبه بازدارندگی در اجرای سیاست‌های كلان آموزش و پرورش را دارد.

لذا در یك دسته‌بندی ساده وزارت آموزش و پرورش می‌تواند نقشی دو وجهی داشته باشد؛ از یك وجه، وزارت آموزش و پرورش – به مثابه یكی از گسترده‌ترین دستگاه‌های كشور از لحاظ ساختار و مخاطب همچون سایر نهادها و دستگاه‌های دیگر مورد توجه قرار می‌گیرد كه از آن تعبیر به نقش عمومی وزارت آموزش و پرورش می‌شود و از وجهی دیگر، نقش این وزارتخانه بنا به رسالت و مأموریت ویژه‌ای كه بر عهده دارد،‌ به آن توجه شود.

در وجه اول بر اساس ماده 16 سیاست‌های اقتصاد مقاومتی بر صرفه‌جویی در هزینه‌های عمومی كشور برنامه‌ریزی و تأكید می‌شود كه یكی از راه‌های كاهش هزینه‌های عمومی، توسعه مشاركت در آموزش‌ و پرورش است یعنی بخشی از هزینه‌های دولت به مردم و نهادهای ذینفع منتقل شود؛ وارد كردن و درگیر كردن جامعه آموزش‌ و پرورش در اداره مدرسه با مشاركت وزارتخانه، آموزش‌ و پرورش و دولت را در مقابل تهدیدات مختلف و جنگ اقتصادی مقاوم‌تر خواهد كرد.

همچنین تأمین مواد اولیه  و تجهیزات مربوط به چاپ كتاب‌های درسی، هوشمندسازی مدارس و وسایل گرمایشی برقی كلاس‌ها و... از محل تولیدات داخلی تامین شود كه از یك سو موجب رونق اقتصادی و از سوی دیگر سیاست تقویت تولید داخلی را محقق خواهد نمود و به دلیل گستردگی و نیاز فراوان این وزارتخانه برای اقصا نقاط كشور بسیار تأثیرگذار خواهد بود.

همچنین با عنایت به كاركرد فرهنگی وزارت آموزش و پرورش و ارتباط وسیع آن با آحاد جامعه از جمله خانواده‌ها در نفوذ شعارها و سیاست‌های اقتصاد مقامتی به بدنه جامعه بسیار تأثیرگذار است.

در وجه دیگر داشتن برنامه‌های كوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت معطوف به چشم‌انداز 20 ساله جمهوری اسلامی برای راهكارها و اقدامات عملی سند تحول بنیادین از جمله راهكار 1-1 ، 6-1، 5-2، 3-4، 7-5 و ... می توان دانش‌آموزانی در طراز سند ملی آموزش‌ و پرورش جمهوری اسلامی تربیت نمود.

تربیت یعنی آماده شدن افراد برای تحقق آگاهانه و اختیاری اهداف در همه ابعاد وجودی با تكوین و تعالی پیوسته هویت به شكلی یكپارچه بر اساس نظام معیار اسلامی و در راستای تشكیل جامعه  صالح و پیشرفت مداوم كه از طریق درك درست موقعیت خود و دیگران در هستی و عمل صالح فردی و جمعی صورت می پذیرد لذا لازم است متربیان مجموعه‌ای از شایستگی‌ها را كسب نمایند. مجموعه ای تركیبی از صفات، توانمندی‌ها و مهارت‌های جمعی و فردی بر حسب انواع تربیت و اهداف متنوع فرایند تربیت از جمله تربیت اقتصادی.

برای تربیت اقتصادی متربیان، توجه به اهداف ساحت تربیت اقتصادی وحرفه‌ای برجسته‌تر می‌نماید اما نمی‌تواند منفك از سایر ساحت‌های دیگر به آن پرداخته شود؛ تربیت اقتصادی به دنبال به وجود آوردن و نهادینه كردن ویژگی‌هایی چون تدبیر امر معاش، درك و فهم مسایل اقتصادی، مراعات قوانین و احكام معاملات، رعایت حق، عدل و انصاف، انتخاب آگاهانه شغل، كمك به منافع ملی، افزایش بهره‌وری، حفظ و پیشرفت ثروت ملی، تأمین رفاه عمومی، بسط عدالت اقتصادی، شناسایی عوامل فقر در سطح ملی وجهانی در متربیان است.

نكته مهم قابل توجه دیگر برنامه رسمی آشكار یعنی كتاب‌های درسی، محتوای آموزشی و فعالیت‌های رسمی می‌باشد . توجه به زیر نظام برنامه درسی و طراحی آن به گونه‌ای كه خروجی‌اش شكل‌گیری ویژگی‌ها و كسب شایستگی‌ها برای تربیت اقتصادی دانش‌آموزان باشد.

گنجاندن سرفصل‌های مرتبط با این حوزه در كتاب‌های درسی پایه‌های مختلف تحصیلی برای آشنایی با مفاهیم اولیه اقتصاد مقاومتی، هم یكی از ضروریات تحقق آن است. برخی از اقدامات زود بازده بخش‌های تاثیرگذار در دستگاه آموزش وپرورش یاد آوری می شود. از جمله:

الف) شورای عالی آموزش رورش به عنوان بالاترین مرجع قانونگذاری وسیاست گذاری در آموزش رورش می‌تواند در این راستا قدم بردارد؟

1- بررسی و تصویب و در صورت لزوم تسریع تولید آیین‌نامه‌های مورد نیاز عملیاتی نمودن اقتصاد مقاومتی ( مانند توسعه كارآفرینی، نظام جامع حمایت از پژوهشگران و نوآوران، مواجهه با نیازهای فوری و...)

2- نظارت جدی و پیگیر بر اجرای مصوبات شورای عالی در خصوص اقتصاد مقاومتی

3- طراحی سمینارهای گفتمان اقتصاد مقاومتی

4- تعیین خط مشی وسیاست‌های لازم در تدوین محتوا( از جمله پرورش خلاقیت، توسعه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی ؛ اصلاح الگوی مصرف و....)

5- سیاستگذاری در خصوص بهره‌گیری از ظرفیت فعالیت‌های مكمل و فوق برنامه در تبیین و نهادینه كردن اقتصاد مقاومتی

6- بازخوانی مصوبات شورای عالی در راستای افزایش تفویض اختیارات ستاد به ادارات كل و مناطق در راستای برنامه‌ریزی منطقه‌ای و تقویت شوراهای آموزش و پرورش

7- بررسی و تصویب لوایح ویژه جهت كودكان كار از جمله مجوز 20 ساعت كار در هفته برای دانش‌آموزان دوره متوسطه

8- بررسی و تصویب لوایح جهت اختصاص مشاور اقتصادی به مدیران مناطق كشور

9- مشاركت با شورای عالی انقلاب فرهنگی در راستای تسریع در تهیه الگوی سبك زندگی ایرانی ـ اسلامی با رویكرد اقتصاد مقاومتی 

10- احصای كلیه سیاست‌ها ومصوبات با موضوع اقتصاد مقاومتی از سال 89 تاكنون و تهیه برنامه نظارت بر آنها

ب) دستگاه آموزش و پرورش با انجام چه اقداماتی می‌تواند به تسریع در عملیاتی شدن اقتصاد مقاومتی در آموزش و پرورش كمك نماید؟

1- چابك‌سازی ستاد و ادارات كل

2- تقویت دیپلماسی آموزشی با سایر كشورها جهت انجام مطالعات تطبیقی و..

3- تهیه برنامه جامع عملیاتی اقتصاد مقاومتی در آموزش و پرورش ( از جمله برنامه جامع كار آفرینی برای تمام دوره‌های تحصیلی، برنامه حمایت از پژوهشگران و نوآوران، برنامه مواجهه با نیازهای فوری و...)

4- برنامه‌ریزی جهت ارتقای شاخص‌های بهره‌وری

5- حمایت از طرح های بومی بهبود منابع ومصارف مناطق آموزشی كشور

6- اقدام به آینده پژوهی در آموزش و پرورش با رویكرد اقتصاد مقاومتی

7- جهت دادن به سیاست‌های كلی در تدوین برنامه‌های ششم توسعه «از جمله ارتقای آموزش‌های مربوط به تربیت معلم ( تربیت نیروی چند مهارتی، تربیت نیروی ( معلم) میز خدمت و..)

8-تهیه پیش‌نویس آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های لازم از جمله ( نحوه انجام هزینه های عمومی، صرفه‌جویی در مصرف، استفاده از كالاهای داخلی و....)

9-دریافت برنامه معاونت‌ها، مراكز و سازمان‌های تابعه با رویكرد اقتصاد مقاومتی

10-فرهنگ سازی و توانمندسازی منابع انسانی دستگاه از طریق (خود آموزی، سمینار، همایش، سخنرانی، آموزش ضمن خدمت، مسابقه، پورتال، نشریه نگاه و پیوند و مجلات رشد و تربیت، میزگرد، جلسات داخلی و....)

11- آسیب شناسی و شناسایی و مسدود نمودن مبادی هدررفت منابع

12- نظارت بر طراحی حوزه‌های یادگیری برنامه درسی ملی با رویكرد تربیت اقتصادی دانش‌آموزان

13- بازخوانی مصوبات، مقررات و آیین‌نامه‌ها و به‌روزآوری آنها با توجه به سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی از سال 89 تاكنون

14- تقویت حوزه فنی وحرفه ای وكاردانش

15- احیا و ایجاد ظرفیت‌های قانونی با پیشنهاد لوایح و یا احكام و مواد قانونی خصوصاً در برنامه ششم توسعه

16- افزایش سهم اعتبارات آموزش و پرورش از تولید ناخالص داخلی و بودجه عمومی دولت

17- ایجاد حساب اختصاصی برای درآمدهای اختصاصی وزارت آموزش و پرورش و جداسازی آن از حساب‌های عمومی دولت

18- تشكیل مجمع خیرین اندیشه‌ساز و مدرسه یار

19- تربیت نیروهای توانمند مهارتی در مدارس فنی وحرفه ای و كاردانش و ایجاد كارگاه‌های مركزی تعمیر و مرمت وسایل، تجهیزات و امكانات مدارس

20- سازماندهی و قانونی نمودن فعالیت‌های بوفه‌های مدارس

21- یافتن بازارهای رقابتی در تولید تجهیزات و وسایل آموزشی و ایجاد بازار فروش محصولات صنایع آموزشی در خارج از كشور

22- فروش خدمات آموزشی در خارج از كشور

23- ساماندهی فروش خدمات و تولیدات مدارس فنی‌وحرفه ای

24- واگذاری و برون سپاری با عقد قراردادهای عملیاتی( امور خدماتی) ، زیرساختی (ساخت آزمایشگاه ) و امور خدماتی وحرفه‌ای (نظارت وارزیابی)

25- توسعه مدارس هیأت امنایی، پیمانی و جوار و اداره مدارس توسط بنگاه‌ها و نهادهای مستقل مانند جامعه تعلیمات اسلامی

26- تشكیل صندوق وام و تسهیلات جهت دانش‌آموزان كار آفرین

27- تشكیل نمایشگاه سالانه ملی از صنایع دستی و تولیدات دانش‌آموزی جهت فروش

28- شناسایی تكالیف و تعهدات قانونی سایر دستگاه‌ها نسبت به آموزش و پرورش و مطالبه آنها

29- استفاده از طرح خرید خدمات برای مدارس كوچك كشور ( زیر 10 نفر)

30- بهره‌گیری از كمك‌های كوچك ( افتتاح حساب 2020 برای جمع‌آوری كمك‌های مردمی)

31- مكان یابی ایجاد فضاهای آموزشی بر اساس آمایش سرزمین

36- متناسب سازی فضای آموزشی با فرهنگ و اقلیم منطقه‌ای و جنسیت، دوره تحصیلی و روش‌های آموزش

37-تسریع در ایجاد سازمان رفاهی فرهنگیان در وزارت كار  و رفاه وامور اجتماعی

39- اضافه نمودن پیاده سازی اقتصاد مقاومتی به سیاست‌های پنجگانه وزیر آموزش و پرورش واعلام رسمی آن

ج) جامعه تعلیم و تربیت چگونه می تواند منویات و فرمایشات مقام معظم رهبری در راستای اقتصاد مقاومتی عملیاتی نماید؟

1- توانمندسازی اولیا ودانش‌آموزان با بهره‌گیری از روش‌های متنوع

2- مشاركت در اجرای برنامه‌های جامع ( از جمله برنامه جامع كار آفرینی دوره‌های تحصیلی، برنامه جامع مشاركت معلمان در نهادینه سازی اقتصاد مقاومتی، صرفه جویی، اصلاح الگوی مصرف، توسعه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی و مدیریت دانش، آشنایی با احكام مربوط به بیت‌المال، حق الناس و دیون و... )

3-اجرای طرح  «دانش آموز ركن اقتصاد مقاومتی» با تهیه مبانی اعتقادی، معرفتی و سیاسی

4-تقویت جشنواره‌های دانش آموزی با رویكرد اقتصاد مقاومتی (از جمله جشنواره جابربن حیان، نوجوان خوارزمی، خوارزمی با رویكرد اقتصاد مقاومتی ( پژوهش، ابداع و اختراع در راستای افزایش بهره وری )

5- اجرای دستورالعمل‌ها از جمله ( صرفه جویی، اصلاح الگوی مصرف، استفاده از اجناس داخلی و..)

6- انجام مطالعات تطبیقی از سوی دانش‌آموزان و معلمان

7- اعطای بورس و وام بلاعوض به دانش‌آموزان اقشار كم در آمد

8- تلاش مجدانه در خصوص فرهنگ سازی و اعتماد سازی برای جلب هرچه بیشتر مشاركت‌های مردمی (آموزش و پرورش رایگان است ؛ مفت نیست)

9- تلاش در راستای كاهش مالیات سازمان‌ها و.. در ازای ارائه خدمات به آموزش و پرورش و یا مدارس

10- استفاده از خدمات NGOها

11- استفاده از پته‌های آموزشی بخش خصوص

به طور كلی با یك همگرایی و برنامه‌ریزی كلان و یكپارچه جهت عملیاتی كردن سند تحول بنیادین و اجرای كارآمد آن در كوتاه مدت و بلند مدت می‌توان اقتصاد مقاومتی را به عنوان یك استراتژی كارآمد وكارساز در مقابله با جنگ نرم وجنگ اقتصادی محقق كرد. لذا تحقق منویات مقام معظم رهبری و ایجاد یك اقتصاد پایدار تنها در سایه یك برنامه بلند مدت با محوریت سند تحول و ورود به زیرنظام‌ها امكان پذیر است.

 




دیدگاه
لطفا دیدگاه خود را با حروف فارسی بنویسید
"مدیریت سایت" مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبین است.
"مدیریت سایت" از انتشار دیدگاه هایی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی احترامی به اشخاص قومیت ها عقاید دیگران موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه های دین مبین اسلام باشد معذور است.
دیدگاه ها پس از تائید مدیر بخش مربوطه منتشر می شود.