پیوندها درباره سایت ارتباط با ما

تاریخ : چهارشنبه 10 آبان 10:27 کد خبر : 7975

مشکله «باستان‌گرایی کنترل‌شده»


تكاپوی جدید غرب و غرب‌گرایان وطنی در احیای باستان‌گرایی در ایران از جهات مختلف تأمل‌برانگیز است. این تأمل را در قالب سه نكته زیر بیان می‌كنم:

1- باستان‌گرایی در ایران پدیده جدیدی نیست و رواج آن به دوره پهلوی بازمی‌گردد. در آن زمان نظام سیاسی حاكم از این جریان حمایت قاطعی داشت و اوج حمایت نمادین آن، جشن‌های 2500 ساله بود. اكنون این حمایت سیاسی داخلی وجود ندارد. درنتیجه، جریان باستان گرا مجبور است بدون حمایت سیاسی حاكمیت روی پای خود بایستد. در این راستا؛ پرسش‌های بی‌شماری است كه باید به آن‌ها پاسخ دهند. ما با احیای ایران باستان به چه تعریفی از هویت ملی دست می‌یابیم؟ این تعریف تا چه میزان قادر به پاسخگویی مسائل هویتی، آن‌هم در مقیاس جهانی امروز است؟ از كدام فلسفه سیاسی پیروی می‌كند؟ آیا از این فلسفه سیاسی چیزی بیش از سلطنت در خواهد آمد؟ آیا ایران بار دیگر در آستانه استبداد شاهنشاهی قرار خواهد گرفت؟ چه دیدگاه و نسبتی با ادیان وحیانی، به‌ویژه دین اسلام دارند؟ اما در كنار پرسش‌های نظری یاد شده مسائل بی‌شماری كه ناظر به واقعیات امروز جهان است، مطرح می‌شود. جریان باستان گرا درباره كوروش نكات قابل‌توجهی را فی‌الجمله متذكر می‌شوند؛ مانند ابرقدرت جهان بودن، درافتادن با غرب و شكست یونان باستان، مخالف برده‌داری و مدافع حقوق بشر و غیره. اگر واقعیت ایران باستان این‌چنین است كه می‌گویند؛ خیلی مشتاق به دانستن مواضع امروز این جریان نسبت به قدرت احیا شده یونان باستان هستیم. آیا كوروشی كه اینان از آن یاد می‌كنند، حاضر به ایستادگی برابر قدرت غربی است. آیا با برجام كنار می‌آید؟ آیا حاضر به نجات فلسطینیان از دست یهودیان صهیونیست و مردم عراق و سوریه و یمن از آل سعود و داعش و گروه‌های تروریستی است؟ لیكن وقتی به گفته‌ها و مواضع این جماعت نظر می‌اندازیم هیچ نشان و شباهتی از شكوه ایران باستان در آنان دیده نمی‌شود. آنان هویت ایرانی را ذیل قدرت غربی و مفهوم وابستگی تعریف می‌كنند و تهدیدات دشمن را جدی نمی‌گیرند و مدام از توهم توطئه سخن می‌گویند و اراده و اقتدار ملی را برنمی‌تابند. خلاصه از كوروش بَدلی دفاع می‌كنند. باستان‌گرایی‌شان هم توده‌وار و غیر اصیل است.

2- گیرم كه این جریان باستان گرا، هویت اصیلی دارد ولی كدام گروه و جریان فكری -فرهنگی می‌تواند خود را منتسب به آن بداند؟ گمان می‌كنم، لااقل، یك جریان است كه نمی‌تواند عَلَم باستان‌گرایی را بر دوش كشد و آن عبارت از جریان متجددمآب است. اینان با دعوی تجدد از سنّت عبور كرده‌اند و هر چه كه متعلق به گذشته است، به تاریخ حوالت داده‌اند. پس علی‌القاعده باستان‌گرایی متجددین ایرانی، پارادوكس عمیقی است.

3- مدرنیته نه‌تنها در موطن اصلی خود كه در كشورهای پیرامون، هر جا كه پا گذاشت گرده تاریخیت بر میراث فرهنگی و هنری آنجا پاشید و به آن‌ها صورت موزه‌ای داد. فرهنگ موزه‌ای پدیده مدرن است. مردم درگذشته با میراث فرهنگی، عادی برخورد می‌كردند؛ برخی با بی‌اعتنایی از كنار آنها می‌گذشتند و برخی توقف می‌كردند و از میراث كهن درس می‌گرفتند و برخی هم آن‌ها را عتیقه‌جات تلقی می‌كردند ولی چنین نبود كه میراث كهن را از متن زندگی جدا كنند و فضای مجازی برای آنها درست كنند. این كار به‌واسطه فرهنگ موزه‌ای مدرن پدید آمده است؛ اما چگونه است كه دنیای مدرن به كمك دستگاه رسانه‌ای خود درصدد احیای كنترل‌شده باستان‌گرایی ایرانی برآمده است. احیای كنترل‌شده معطوف به هدف است و هدف در اینجا عبارتند از گذار از عالم اندیشه و تعینات كهن به عالم مدرن است. گویی تجدد در ایران امروز با مشكل جدی روبه رو شده كه فرایندهای مدرن‌سازی به‌تنهایی قادر به اجرای پروژه گذار نیست كه به چنین كاری رو آورده است؛ و پرسش در همین عامل مشكل‌زا ست.به نظر می‌رسد كه در ایران امروز، رقیب قَدَری حضور دارد كه تجدد به‌تنهایی قادر به انجام پروژه مدرن سازی نیست. این رقیب قدرتمند چیزی غیر از گفتمان انقلاب اسلامی نیست. این گفتمان توانسته با تأسیس نظام سیاسی مبتنی بر فلسفه سیاسی امامت (ولایت‌فقیه) راه رشد و ترقی در عالم مدرن شده را پیدا كند. به میزان قدرت‌یابی گفتمان انقلاب اسلامی، ضعف و ناتوانی گفتمان تجدد بیشتر آشكار می‌گردد. به همین خاطر، این گفتمان برای مقابله با پیشروی گفتمان انقلاب اسلامی به احیای كنترل‌شده باستان‌گرایی رو آورده است؛ اما آیا غرب در این كار موفق می‌شود؟ پاسخ به این پرسش بسیار دشوار است؛ زیرا باستان‌گرایی درزمانی كه گفتمان انقلاب اسلامی به مرحله تأسیس نظام نرسیده بود؛ نافرجام ماند تا چه رسد به شرایط امروز گفتمان انقلاب اسلامی كه واجد نظام سیاسی شده است.




دیدگاه
لطفا دیدگاه خود را با حروف فارسی بنویسید
"مدیریت سایت" مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبین است.
"مدیریت سایت" از انتشار دیدگاه هایی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی احترامی به اشخاص قومیت ها عقاید دیگران موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه های دین مبین اسلام باشد معذور است.
دیدگاه ها پس از تائید مدیر بخش مربوطه منتشر می شود.



اخبار مرتبط